Αναρτήθηκε στις:05-05-17 11:41

Συνέντευξη των Κώστα Θωκταρίδη και Άρη Μπιλάλη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη


Μαθαίνοντας τα μυστικά της ναυτικής ιστορίας της Ελλάδας μέσα από τη μελέτη «Ανελκύοντας την ιστορία»

Ο Κωνσταντίνος Θωκταρίδης γεννήθηκε στην Αθήνα το και ασχολήθηκε επαγγελματικά με τις καταδύσεις από το 1987 με εξειδίκευση στις βαθιές καταδύσεις με μείγματα αερίων. Από το 1992 έχει ιδρύσει την εταιρεία PlanetBlue με αντικείμενο τις υποβρύχιες έρευνες και εργασίες. Ο Άρης Μπιλάλης γεννήθηκε στην Αθήνα και το 1997 αποφοίτησε από το Αμερικανικό Κολλέγιο της Ελλάδος με πτυχίο στη Διοίκηση Επιχειρήσεων. Υπηρέτησε τη θητεία του στο Πολεμικό Ναυτικό το 1997-99 και έκτοτε εργάζεται στον κλάδο των φαρμακευτικών εταιριών. Ασχολείται συστηματικά με την έρευνα της ναυτικής ιστορίας. Και οι δυο συνέγραψαν τη μελέτη «Ανελκύοντας την ιστορία», εκδόσεις Κυριακίδη. Μια συζήτηση που κάναμε μαζί τους ήταν αρκετή για να μας μάθει τα μυστικά της ανέλκυσης αλλά και της ναυτικής ιστορίας της Ελλάδας.

Ερ. Πώς ξεκίνησε η ιδέα της συγγραφής του βιβλίου «Ανελκύοντας την ιστορία», εκδόσεις Κυριακίδη;
Απ. Ερευνώντας διάφορες πτυχές της ιστορίας της ναυτιλίας μας συχνά έρχεται κανείς με αντικρουόμενες πληροφορίες ή με έλλειψη πληροφοριών. Ένα τέτοιο κενό υπήρχε γύρω από τι απέγιναν τα πλοία που βυθίστηκαν σε προσιτά βάθη κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Για κάποια υπάρχει η εντύπωση ότι παραμένουν στη θέση που χάθηκαν, ενώ για άλλα ότι ανελκύστηκαν μεταπολεμικά για να διαλυθούν ως παλιοσίδερα, χωρίς όμως αυτό να τεκμηριώνεται. Ψάχνοντας για να ανακαλύψουμε την αλήθεια, εντοπίσαμε πολύτιμα στοιχεία και πλούσιο φωτογραφικό υλικό από το «χαμένο» αρχείο του Οργανισμού Ανελκύσεως Ναυαγίων που έδρασε τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Θεωρήσαμε υποχρέωση μας να αναδείξουμε αυτό το υλικό - που δεν είχε προηγουμένως παρουσιαστεί πουθενά - και να το θέσουμε στη διάθεση του ευρύτερου κοινού καθώς και των ιστορικών ερευνητών και το δυτών που αναζητούν καταδυτικούς προορισμούς.

Ερ. Στον υπότιτλο ονομάζετε εποποιία την ανέλκυση των ναυαγίων στην μεταπολεμική Ελλάδα; Μπορείτε να αιτιολογήσετε τη γνώμη σας;
Απ. Την καλύτερη εξήγηση την έδωσε πριν από δεκαετίες ο Αντιπλοίαρχος του Πολεμικού Ναυτικού Μάριος Σίμψας όταν έγραφε: «η ανέλκυση των ναυαγίων ξεκινάει σαν μια οικονομική επιχείρηση, όμως για τις δυσκολίες και τους κινδύνους που παρουσιάζει και για τις ειδικές συνθήκες υπό τις οποίες γίνεται, είναι συχνά μια πραγματική εποποιΐα. Εποποιΐα γεμάτη από άκαμπτη θέληση, θαυμαστά κατορθώματα, ηρωισμό μέχρι θανάτου, δοξασμένες επιτυχίες και μεγάλα δράματα.… Στα ελληνικά νερά οι δικοί μας ανελκυστές δεν έχουν φυσικά ούτε τα μεγάλα βάθη ούτε τα ρεύματα και τις κακοκαιρίες που συναντούν οι συνάδελφοι τους στις μεγάλες θάλασσες και προ πάντων τον Ατλαντικό, το μεγάλο κοιμητήρι. Όμως αν σκεφθεί κανείς πόσο υπολείπονται σε μέσα από τους ξένους είναι να τους θαυμάζει κανείς πραγματικά για το θάρρος τους και το μεγάλο έργο που επιτελέσαν μέχρι σήμερα. Το να καθαρίσουν δηλαδή τα νερά μας από τα ναυάγια, που μερικά απ’ αυτά αποτελούσαν πραγματικό κίνδυνο στη ναυσιπλοΐα. Και θα ήταν μια αξιέπαινη προσπάθεια να μπορούσε κανείς να συγκεντρώσει τα καθέκαστα και να τα περιγράψει».

Ερ. Γιατί μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρχαν στις ελληνικές θάλασσες εκατοντάδες ναυάγια;
Απ. Κατά τον Απρίλιο του 1941 τα γερμανικά αεροσκάφη εκμηδένισαν τον ελληνικό ακτοπλοϊκό στόλο βυθίζοντας οποιοδήποτε σκάφος εντόπιζαν. Η καταστροφή ολοκληρώθηκε από τις πολεμικές ενέργειες που έλαβαν χώρα τα χρόνια της Κατοχής. Πολλά από αυτά τα ναυάγια βρίσκονταν εντός των λιμένων, στις προσβάσεις τους και αποτελούσαν εμπόδια ή κινδύνους για την ναυσιπλοΐα οπότε έπρεπε να απομακρυνθούν. Άλλα βρίσκονταν προσαραγμένα ή βυθισμένα σε ρηχά νερά και πολλά ανελκύστηκαν για να επισκευαστούν και να προσφέρουν στις επιτακτικές ανάγκες για ακτοπλοϊκές μεταφορές.

Ερ. Αυτοί που κλήθηκαν να περισυλλέξουν τα ναυάγια είχαν ναυπηγικές και τεχνολογικές γνώσεις;
Απ. Από το 1945 έως το 1952 έδρασε ο Οργανισμός Ανελκύσεως Ναυαγίων που ήταν στελεχωμένος από ναυπηγούς, αξιωματικούς του Π.Ν. και στον οποίο παραχωρήθηκε το όποιο διαθέσιμο μέσο. Οι δύτες που είχαν περάσει από εκπαίδευση για υποβρύχιες εργασίες ήταν λιγοστοί. Οι περισσότεροι ήταν εμπειρικοί, από οικογένειες που είχαν ασχοληθεί με την υποβρύχια αλιεία, κυρίως σφουγγαράδες. Τα δε μέσα που είχαν στη διάθεση τους ήταν πενιχρά. Χαρακτηριστικό είναι ότι πολλές φορές τον δυναμίτη που χρησιμοποιούσαν για την ανατίναξη των ναυαγίων τον έπαιρναν από θαλάσσιες νάρκες που αφόπλιζαν μόνοι τους.

Ερ. Η περιγραφή σας γίνεται περισσότερο για το διάστημα 1945-1960. Για ποιο λόγο αναφέρεστε σε αυτό το διάστημα;
Απ. Τότε έλαβαν χώρα οι περισσότερες ανελκύσεις ναυαγίων. Ύστερα, πολλά από τα πλοία που ανελκύστηκαν ή που διαλύθηκαν επί τόπου εκείνη την περίοδο ήταν ιστορικά πλοία που είχαν σημαντική δράση κατά την περίοδο του πολέμου, όπως τα ελληνικά αντιτορπιλικά ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΟΛΓΑ και ΥΔΡΑ.

Ερ. Αλήθεια υπάρχουν τεχνικές ανέλκυσης;
Απ. Στη θεωρία η ανέλκυση ενός ναυαγίου φαίνεται απλή. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ένας εργολάβος ανελκύσεων «ανυψώνεις το ναυάγιο στην επιφάνεια και το στραγγίζεις από τα νερά. Αν είναι αεροστεγές θα επιπλεύσει». Στην πράξη όμως η εργασία της ανέλκυσης είναι πιο σύνθετη. Αν υπάρχουν ρήγματα στο σκάφος ή αν τα εκ κατασκευής ανοίγματα των υπερκατασκευών βρίσκονται πλέον κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, θα πρέπει πρώτα να τα σφραγίσουν δύτες με χρήση συγκολλητικών πυρσών. Αν τμήματα του ναυαγίου δημιουργού προεξοχές, αυτές θα πρέπει πρώτα να αφαιρεθούν. Αν το ναυάγιο έχει επικαθίσει στο βυθό με κλίση, συνήθως θα πρέπει πρώτα να επανέρθει σε όρθια θέση. Την μεταπολεμική περίοδο χρησιμοποιούσαν και δεξαμενές τις οποίες έδεναν στο ναυάγιο και κατόπιν τις γέμιζαν με πεπιεσμένο αέρα ώστε λειτουργώντας ως μπαλόνια να φέρουν το ναυάγιο στην επιφάνεια.

Ερ. Γιατί η ανέλκυση δεν είχε, μερικές φορές, στόχο την επισκευή του πλοίου αλλά την διάλυσή του;
Απ. Πολλά πλοία στάθηκε δυνατόν να ανελκυστούν και να επισκευαστούν. Όμως πολλά είχαν υποστεί κατά τη βύθιση τους εκτεταμένες ζημιές που δεν επέτρεπαν την ανέλκυση τους σε ένα τμήμα. Έτσι αυτά κόπηκαν στο βυθό και τα τμήματα τους ανελκύστηκαν με σκοπό να διαλυθούν. Ένας άλλος παράγοντας ήταν οι περιορισμένες τεχνικές γνώσεις των συνεργείων ανέλκυσης. Για αυτούς ήταν πιο εύκολο να ανατινάξουν το ναυάγιο και να περισυλλέξουν τα πιο πολύτιμα μέταλλα παρά να προσπαθήσουν να το ανελκύσουν ολόκληρο.

Ερ. Υπήρξαν και πλοία που βυθίστηκαν επειδή ήταν πάρα πολύ παλαιά. Αυτά συνέφερε να τα ανελκύσουν ή να κάνουν κάτι άλλο;
Απ. Μετά την απελευθέρωση, το 1944, δεν υπήρχαν διαθέσιμα πλοία μιας και ο ακτοπλοϊκός στόλος είχε αφανιστεί. Επίσης δεν υπήρχε ικανό συνάλλαγμα για αγορά πλοίων από το εξωτερικό. Έτσι τα ανελκυόμενα ναυάγια αποτελούσαν έναν τρόπο για άμεση κάλυψη των μεταφορικών αναγκών. Μη ξεχνάμε ότι εκείνη την περίοδο οι θάλασσες μεταφορές ήταν μονόδρομος, με τον εμφύλιο να διεξάγεται στα ηπειρωτικά και με το οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο κατεστραμμένο. Οπότε ανελκύστηκαν και παμπάλαια πλοία. Για παράδειγμα ένας παλαιός ατμομυοδρώμονας του Πολεμικού Ναυτικού, ναυπήγησης 1885, που είχε βυθιστεί το 1941, ανελκύστηκε μετά από οχτώ χρόνια και επισκευάστηκε ως μότορσιπ (έτσι αποκαλούνταν τα μικρά ακτοπλοϊκά ντιζελοκίνητα φορτηγά). Βέβαια η τύχη αυτών των επισκευασμένων ναυαγίων δεν ήταν πάντα καλή. Αρκετά – όπως και το προαναφερθέν - αργότερα ναυάγησαν!

Ερ. Ποιος είναι ο ρόλος του Οργανισμού Ανελκύσεως Ναυαγίων; Γιατί το αρχείο του αποτελεί την πιο αξιόπιστη πηγή;
Απ. Ο Ο.Α.Ν. ανέλκυσε ή διέλυσε εκατοντάδες ναυάγια και πέτυχε την εκκαθάριση των λιμανιών της χώρας. Επίσης απέδωσε στην εμπορική ναυτιλία παραπάνω από 150 ναυάγια τα οποία επισκευάστηκαν. Παράλληλα δόθηκε εργασία σε συναφείς βιομηχανίες και βιοτεχνίες και από την εκμετάλλευση των διαλυθέντων ναυαγίων εισήχθησαν στην αγορά χιλιάδες τόνοι ελασμάτων και πάσης φύσεως μετάλλων, απαραίτητων στην προσπάθεια ανοικοδόμησης της χώρας. Το αρχείο του Ο.Α.Ν. πρόσφερε ακριβείς πληροφορίες για το πότε και πως έγιναν αυτές οι εργασίες, ενώ το φωτογραφικό αρχείο του αποτελεί έναν πραγματικό θησαυρό.

Ερ. Πόσο σας βοήθησαν οι μαρτυρίες παλαιών δυτών που συμμετείχαν στις ανελκύσεις;
Απ. Είχαμε τη μεγάλη χαρά να συναντήσουμε και να συζητήσουμε για πολλές ώρες με δυο από τους τελευταίους εν ζωή δύτες που εργάστηκαν στις ανελκύσεις της μεταπολεμικής περιόδου. Οι περιγραφές τους πραγματικά έδωσαν μια ξεχωριστή νότα στα ιστορικά κείμενα χρωματίζοντας τα με τα συναισθήματα που είχαν τότε βιώσει. Ήταν εντυπωσιακό ότι μετά από πέντε δεκαετίες θυμόντουσαν με εκπληκτική ακρίβεια τα γεγονότα τα οποία και μας μετέφεραν με τον αυθεντικό τρόπο των ανθρώπων της θάλασσας.

Ερ. Εσείς που γράψατε το βιβλίο έχετε σχέση με τη θάλασσα αλλά και ευρύτερα με τις ανελκύσεις;
Απ. Και οι δυο μας (Άρης & Κώστας) έχουμε μεγάλο πάθος για την ναυτική ιστορία. Ιδιαίτερα με τα ναυάγια και επίσης με τα πλοία που ανελκύστηκαν και δεν αποτελούν πλέον ναυάγια του Ελληνικού βυθού. Ο Κώστας είναι επαγγελματίας δύτης και εκπαιδευτής καταδύσεων και ο Άρης ερευνητής ναυτικής ιστορίας.

Ερ. Στο βιβλίο πέρα από τους πίνακες των πλοίων έχετε και εκπληκτικές φωτογραφίες. Από πού πήρατε όλα αυτά τα αρχεία;
Απ. Ένας σημαντικός αριθμός προήλθε από το αρχείο του Οργανισμού Ανελκύσεως Ναυαγίων, που πλέον έχει περιέλθει σε ιδιωτική συλλογή. Σημαντικές φωτογραφίες μας πρόσφεραν οι οικογένειες των δυτών που είχαν δουλέψει στις ανελκύσεις ναυαγίων. Επίσης συνεισέφεραν και οι διάφοροι ερευνητές – κυρίως ξένοι – με τους οποίους συνεργαζόμαστε και που μας στήριξαν και σε αυτήν την έκδοση με πληροφορίες και φωτογραφίες από τις συλλογές τους.

Ερ. Ποια είναι η ανταπόκριση του αναγνωστικού κοινού στην έκδοση του βιβλίου σας;
Απ. Όπως μαθαίνουμε υπάρχει ενδιαφέρον, από ανθρώπους που ασχολούνται με την ιστορία των πλοίων, από εξειδικευμένους ερευνητές αλλά και από ναυαγιοκαταδύτες. Αξιοσημείωτο είναι ότι το βιβλίο το έχουν αγοράσει και ξένοι - Ιταλοί, Γερμανοί - καθώς θέλουν μέσα από την ανάγνωση του να καλύψουν τα κενά που υπήρχαν στη βιβλιογραφία. Μάλιστα ένας Ιταλός μας αποκάλυψε ότι για να διαβάσει το βιβλίο επιστράτευσε τις γνώσεις που είχε αποκομίσει όταν έκανε αρχαία ελληνικά στο σχολείο!



img

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ